Alice Coltrane, pianistka, która wybrała aszram – słuchać muzyki jak modlitwy

Jego poufne nagrania z ashramu wkrótce ujrzą światło dzienne: zaproszenie do słuchania muzyki jako przestrzeni oddania, delikatnie, bez oczekiwania niczego poza jej obecnością.

Głos, który wycofał się, by lepiej rozbrzmiewać

Są muzyczki, których się słucha jednym uchem, w tle, między dwiema czynnościami. A są takie, jak Alice Coltrane (1937–2007), których muzyka wymaga, by się zatrzymać. Pianistka, harfistka, organistka, początkowo grała jazz – u boku swojego męża Johna Coltrane’a, a później już pod własnym szyldem, po jego śmierci w 1967 roku. Następnie, w połowie lat 70., podjęła rzadki wybór: opuściła scenę, by oddać się życiu w oddaniu, w ashramie Sai Anantam, który założyła w Kalifornii w 1983 roku.

Tam, pod imieniem Turiyasangitananda, nadal nagrywała – ale dla wspólnoty, nie dla przemysłu. Kasety, długo tajne, których część ukazała się ponownie w 2017 roku (album World Spirituality Classics 1: The Ecstatic Music of Alice Coltrane Turiyasangitananda, Luaka Bop), a kolejne części są zapowiadane. Muzyka, która nie jest ani do końca jazzem, ani do końca indyjskim śpiewem dewocyjnym: coś pomiędzy nimi, cierpliwa, rozległa, gdzie organy Wurlitzer, chóralne głosy i tampury kreślą warstwę słuchania.

Co się czuje, słuchając jej muzyki

Na początku jest się trochę zagubionym. Forma nie podporządkowuje się zwykłym regułom: brak refrenu do odtworzenia, brak spodziewanego crescendo. Utwory trwają czasem dziesięć, piętnaście minut. Potem coś się pojawia: oddech zwalnia, uwaga osiada. To cecha charakterystyczna muzyki kontemplacyjnej – ambientu, dronów, śpiewów świętych – działa nie przez zaskoczenie, lecz przez powtarzalność i powolne rozwijanie się.

Co wyróżnia Alice Coltrane, to fakt, że ta powolność nigdy nie jest ospała. Jest w niej żarliwość, dyskretna radość, wewnętrzny ruch. Czuje się, że muzyka jest skierowana do kogoś – do czegoś większego niż muzyk i słuchacz. To może właśnie sprawia, że jest tak wyjątkowa: niesie ciężar modlitwy raczej niż koncertu.

Mały rytuał słuchania, by ją odkryć

Nie potrzeba skomplikowanego przygotowania. Wybierz spokojny moment – wczesny poranek lub wieczór przed posiłkiem.

• Pomieszczenie o słabym oświetleniu, poduszka lub wygodne krzesło.
• Słuchawki, najlepiej, by warstwy dźwięku mogły się rozgościć bez zakłóceń z zewnątrz.
• Jeden utwór naraz. Om Rama lub Journey in Satchidananda (album z 1971 roku) na początek.
• Nie rób nic innego. Ani telefonu, ani czytania. Po prostu słuchaj, z zamkniętymi lub otwartymi oczami.
• Pierwszy raz wystarczy dziesięć minut. Możesz przedłużyć, jeśli poczujesz taką potrzebę.

Na koniec, zanim wstaniesz, poświęć chwilę. Zanotuj tylko, co czujesz w ciele: oddech, ramiona, szczękę. Tyle.

Co proponuje muzyka dewocyjna (bez niczego obiecywania)

Istnieje literatura naukowa na temat uważnego słuchania muzyki i jego wpływu na relaks: mierzalny spadek częstotliwości akcji serca, subiektywne odczucie odprężenia, lepsza jakość uwagi. Ale bądźmy ostrożne: to efekty dobrostanu, a nie leczenie. Muzyka dewocyjna, czy pochodzi z indyjskich ashramów, klasztorów chrześcijańskich czy japońskich ceremonii, nie jest terapią. Jest przestrzenią – tą, którą otwieramy w sobie, gdy pozwalamy sobie słuchać.

Alice Coltrane mówiła o tym po swojemu: grała « dla Boga », czyli dla czegoś, co ją przerastało. Można jej słuchać, nie podzielając jej wiary, i mimo to docenić jakość uwagi, którą proponuje.

Uzupełnienie, nie zamiennik – w przypadku problemów ze zdrowiem psychicznym, snem lub nastrojem skonsultuj się z profesjonalistą.